Read this article in English →
Thời gian đọc: 10 phútKhách ngồi vào ghế với mái tóc “có vấn đề”: dai nhão, kéo là giãn sau khi tẩy; khô ráp, ngọn dễ gãy; hoặc cứng đơ sau mấy tuần dùng toàn đồ “phục hồi”. Thường thì câu hỏi thật sự là tóc thiếu protein hay thiếu ẩm. Tóc cần được làm chắc lại, hoặc cần mềm và trơn hơn, và dùng sai thứ thì tóc càng tệ. Bài này dành cho thợ tóc và thợ màu: giải thích protein cho tóc và dưỡng ẩm khác nhau ra sao, cách đọc kết quả thử kéo giãn tóc ướt, “quá tải” thật ra là gì, bond builder đóng vai trò gì, và nên dùng sản phẩm nào.
Ý chính
- Tóc chủ yếu là protein keratin và lúc nào cũng giữ nước: khoảng 10% trọng lượng khi độ ẩm không khí 40%, và khoảng 31% khi độ ẩm 100%.
- Sản phẩm protein giúp tóc yếu, giãn quá mức. Sản phẩm dưỡng ẩm giúp tóc khô, ráp, cứng. Nhiều sản phẩm làm được cả hai.
- Thử kéo giãn tóc ướt là manh mối nhanh, không phải chẩn đoán: co lại (cân bằng), giãn luôn (cần làm chắc), đứt ngay (thường cần dưỡng ẩm).
- “Protein overload” (thừa protein) và “hygral fatigue” là thuật ngữ có thật, nhưng cơ sở khoa học mỏng hơn nhiều so với những gì mạng xã hội hay nói.
- Bond builder như Olaplex không phải là ủ protein.
Tóc được cấu tạo từ gì, hư tổn thay đổi điều gì
Protein chiếm khoảng 65 đến 95% trọng lượng sợi tóc, chủ yếu là keratin (Fernandes và cộng sự, 2023). Hai lớp quan trọng nhất:
- Lớp biểu bì (cuticle): khoảng 6 đến 10 lớp tế bào dẹt xếp chồng lên nhau như ngói lợp nhà. Bề mặt có một lớp chất béo tên 18-MEA; nhờ lớp này, tóc khỏe không ngấm nước và trơn mượt.
- Lớp giữa, hay vỏ tóc (cortex): chiếm khoảng 90% trọng lượng sợi tóc. Các chuỗi keratin nối với nhau bằng liên kết disulfide tạo độ chắc, còn hình xoắn của các chuỗi này tạo độ đàn hồi.
Nước là một phần của sợi tóc
Số liệu tham khảo của nhà khoa học về tóc Clarence Robbins, được Michelle Wong (tiến sĩ hóa học) tóm tắt lại, cho thấy tóc giữ khoảng 10% trọng lượng là nước khi độ ẩm không khí 40%, và khoảng 31% khi độ ẩm 100%. Nước làm sợi tóc nở ra và tạm thời cắt đứt liên kết hydro. Tài liệu đào tạo chuyên nghiệp của Olaplex ghi rằng loại liên kết này, bị nước và nhiệt làm đứt rồi nối lại, chiếm khoảng một phần ba độ chắc và một nửa độ đàn hồi của tóc. Vì vậy tóc ướt giãn nhiều hơn và cần xử lý nhẹ tay.
Hư tổn làm gì với tóc
Tẩy tóc làm đứt liên kết disulfide và khiến lớp biểu bì xốp hơn, làm tóc kém bền. Gội mạnh tay, sấy không bảo vệ, ma sát, nắng và hóa chất có tính kiềm làm mòn lớp chất béo bề mặt, khiến tóc hút nước hơn và mang điện tích âm nhiều hơn (Dias, 2015). Khi đó tóc nở nhiều hơn lúc ướt, yếu hơn và dễ rối. Sấy càng nóng thì bề mặt tóc càng hư. Tóc là tế bào chết nên không tự lành được; sản phẩm chỉ có thể phủ, lấp và làm mượt sợi tóc.
Sản phẩm protein và dưỡng ẩm thật sự làm gì
Dưỡng ẩm gồm nước giữ trong sợi tóc cộng với các thành phần giúp tóc mềm và dẻo: chất hút ẩm như glycerin và hyaluronic acid, dầu và bơ thực vật, và dầu xả cationic (mang điện tích dương). Tóc hư mang điện tích âm, nên chất dưỡng mang điện tích dương bám vào và để lại một lớp màng mỏng giúp biểu bì nằm phẳng, tóc mềm và bóng hơn. Tuy vậy, dầu xả không làm tóc chống thấm nước; nó chỉ bám thành từng mảng.
Protein trong sản phẩm ủ là protein thủy phân (hydrolyzed), peptide hoặc amino acid. Mảnh nhỏ khoảng 1 đến 10 kDa có thể đi vào trong sợi tóc và bám vào keratin, còn mảnh lớn chủ yếu nằm trên bề mặt. Trong một nghiên cứu năm 2021 trên tóc xoăn đã duỗi, peptide keratin cỡ vừa và cỡ lớn làm sợi tóc cứng hơn và giảm gãy, còn loại lớn nhất tạo một lớp màng trên bề mặt (Malinauskyte và cộng sự, 2021). Cứng hơn là điều cần khi tóc dai nhão, nhưng lại là vấn đề khi tóc vốn đã cứng.
Công dụng ghi trên nhãn thường chồng lấn nhau. Dầu xả Joico Moisture Recovery vẫn bổ sung keratin cùng dầu tầm xuân (rosehip oil), còn amika nói mặt nạ the kure vừa làm chắc vừa dưỡng ẩm. Hãy dựa vào công dụng mà hãng ghi, rồi chọn theo tình trạng tóc.
Dấu hiệu tóc thiếu protein hay thiếu ẩm
Hướng dẫn phân biệt tóc khô và tóc hư của Redken có thể tóm lại như sau:
| Tình trạng | Nhìn và sờ thấy | Bắt đầu với |
|---|---|---|
| Khô | Xỉn, xù, tĩnh điện, ráp như rơm; dễ rối; tóc ướt cứng và gần như không giãn | Dưỡng ẩm |
| Yếu hoặc hư | Ướt thì dai nhão; giãn ra không co lại; chẻ ngọn, gãy; khô rất nhanh | Làm chắc (protein), cộng bond builder khi làm hóa chất |
| Vừa khô vừa hư | Giòn, gãy, ráp như rơm, rất xốp; màu và độ ẩm không giữ được lâu | Xen kẽ làm chắc và dưỡng ẩm |
Thử kéo giãn tóc ướt, từng bước
- Làm trên tóc sạch và ướt để dưỡng không xả (leave-in) không làm sai kết quả.
- Lấy từng sợi ở bốn vùng trên đầu, ví dụ đường chân tóc phía trước, thái dương, đỉnh đầu và gáy.
- Giữ chặt sợi tóc ở phía gần chân, kéo giãn nhẹ nhàng rồi thả ra.
Kéo nhẹ tay. Tài liệu đào tạo thợ mô tả tóc ướt khỏe có thể giãn tới khoảng 50% chiều dài rồi co lại (CHI Education), còn các thí nghiệm được Dias (2015) tổng hợp cho thấy tóc ướt có thể bắt đầu thay đổi vĩnh viễn khi bị kéo quá khoảng 30%.
- Giãn một chút rồi co lại: tóc cân bằng. Giữ nguyên cách chăm.
- Giãn dài, không co lại, cảm giác dai nhão: tóc yếu, mềm quá mức, hay gặp sau khi tẩy. Cần làm chắc: ủ protein phục hồi (reconstructor) hoặc mặt nạ làm chắc.
- Gần như không giãn, cứng, rồi đứt: thường là tóc khô. Dưỡng ẩm rồi thử lại sau vài lần gội. Nếu vẫn dễ đứt, xử lý như tóc hư.
Lấy từng sợi tóc sạch, còn ướt ở bốn vùng trên đầu. Kéo nhẹ thôi: mình xem độ đàn hồi, không phải kéo cho đứt.
Chỉ là manh mối, không phải chẩn đoán. Nguồn: CHI Education, Redken · Oh Baby Nails & Hair · obbnails.com
Giới hạn của các cách thử tại nhà
- Chỉ là manh mối, không phải chẩn đoán. Ngay cả hai bài hướng dẫn của chính Redken cũng hiểu kiểu “đứt ngay” theo hai cách: một bài cho là tóc thiếu nước, bài kia cho là tóc hư. Hãy xét thêm cảm giác khi sờ và lịch sử làm hóa chất của tóc.
- Chân tóc và ngọn khác nhau. Hư tổn tăng dần từ chân tới ngọn, nên nhớ thử cả phần ngọn.
- Bỏ qua cách thả tóc vào ly nước (float test). Cách này không đo được độ xốp. Michelle Wong giải thích nó chủ yếu phản ánh hư tổn bề mặt và sức căng bề mặt của nước, và khuyên thợ đừng dùng nó để tính thời gian làm hóa chất; thay vào đó, hãy thử chính sản phẩm định dùng trên một lọn tóc. Muốn biết độ xốp, vuốt vài sợi tóc khô giữa hai ngón tay từ ngọn lên chân: trơn là tóc khó ăn thuốc (resistant), ráp là tóc xốp (CHI Education).
Thừa protein và thừa ẩm: hai khái niệm này thật ra là gì
Thừa protein (protein overload)
Đây là cách gọi trong nghề, không phải chẩn đoán. Croda, một hãng lớn cung cấp protein cho ngành chăm sóc tóc, cho biết ở liều lượng thông thường, protein ít khi làm tóc cứng, vì lượng bám vào tóc chỉ tăng tới một mức rồi dừng. Nhưng với nồng độ rất cao, như trong một số liệu trình ủ protein đậm đặc, protein dư có thể nằm lại trên và trong sợi tóc, làm tóc cứng và giòn. Nếu tóc cứng, ráp như rơm sau một loạt sản phẩm làm chắc, hãy ngưng protein, gội làm sạch sâu nếu có tồn đọng, ủ dưỡng ẩm rồi thử lại.
Thừa ẩm và hygral fatigue
“Thừa ẩm” (moisture overload) là cách gọi tóc mềm oặt, nhão, giãn quá mức và không giữ nếp. Người ta hay đổ lỗi cho hygral fatigue, tức quan niệm cho rằng tóc nở ra rồi khô lại nhiều lần sẽ bị “mỏi” và yếu đi. Một bài tổng quan năm 2015 trên International Journal of Trichology gọi hygral fatigue là một yếu tố có thể làm hư tóc. Michelle Wong thì cho rằng chưa có nhiều bằng chứng thuyết phục: nước làm đứt liên kết hydro, và các liên kết này tự nối lại khi tóc khô, nên việc nước ra vào sợi tóc tự nó không gây hư. Bà cũng đồng ý là tóc ướt yếu hơn. Trên thực tế, tóc nhão thường là dấu hiệu tóc hư: hãy làm chắc và gỡ rối nhẹ tay, đừng cứ thêm dầu xả với hy vọng tóc sẽ chắc lại.
Bond builder đóng vai trò gì
Bond builder là một hướng thứ ba. Thành phần có bằng sáng chế của Olaplex, bis-aminopropyl diglycol dimaleate, được thiết kế để nối lại liên kết disulfide bị đứt, và tài liệu đào tạo của Olaplex ghi rõ Nº.3 Hair Perfector không phải là ủ protein hay mặt nạ dưỡng ẩm (“is not a protein treatment or a hydrating mask”). K18 mô tả K18Peptide là peptide khớp vào cấu trúc keratin để nối lại các chuỗi polypeptide và liên kết disulfide bị đứt. Bond builder không thay được protein hay dưỡng ẩm, và tóc hư thường cần cả ba. Xem so sánh hai hãng trong bài Olaplex và K18 khác nhau thế nào.
Bảng chăm sóc: dùng gì, bao lâu một lần
Công dụng của từng sản phẩm ghi theo đúng mô tả của hãng. Thời gian và tần suất theo hướng dẫn của hãng; hãng nào không ghi thì dựa vào kết quả thử kéo giãn.
| Tình trạng tóc | Dùng gì | Bao lâu một lần |
|---|---|---|
| Cân bằng hoặc khô | Joico Moisture Recovery Moisturizing Conditioner cho tóc khô, để 1 đến 2 phút | Mỗi lần gội |
| Khô, sợi nhỏ đến vừa, dễ xẹp | Olaplex Weightless Nourishing Mask (dưỡng ẩm nhẹ, hãng ghi không chứa protein); amika hydro rush, leave-in có hyaluronic acid và squalane | Mặt nạ mỗi tuần, thay cho dầu xả; leave-in sau khi lau khăn |
| Khô, sợi vừa đến dày hoặc thô | Moroccanoil Intense Hydrating Mask, 5 đến 7 phút; Wella Invigo Nutri-Enrich Deep Nourishing Mask cho tóc khô hoặc chịu nhiều tác động, 5 phút | Moroccanoil: 1 đến 2 lần mỗi tuần |
| Khô và xù, kể cả tóc gợn sóng, xoăn và xoăn tít | Mizani 25 Miracle Milk leave-in; Matrix Food For Soft Hydrating Shampoo và Multi-Use Hair Oil Serum | Mizani: khi cần; dầu gội Matrix: dùng hằng ngày được |
| Dai nhão, giãn quá mức, yếu sau khi làm hóa chất | Joico K-PAK Reconstructor (keratin và amino acid, ít nhất 5 phút); Wella Fusion Intense Repair Mask (amino acid từ tơ tằm và lipid, 5 phút); Keratin Complex Keratin Obsessed, xịt keratin không xả | Khi cần; thử lại sau vài lần gội |
| Vừa khô vừa hư | amika the kure intense strength repair mask, 10 phút; Sebastian Penetraitt Rescue Repair Conditioner cho tóc làm hóa chất quá tay | amika: mỗi tuần; Penetraitt: mỗi lần gội |
| Cứng sau khi dùng nhiều protein | Ngưng protein, gội làm sạch sâu nếu cần, rồi ủ dưỡng ẩm | Lần gội kế tiếp, rồi thử lại |
Ở tiệm: nhuộm, tẩy, gội làm sạch sâu và tạo kiểu bằng nhiệt
Sau khi tẩy hoặc nhuộm. Dùng bond builder để bảo vệ liên kết trong lúc làm, rồi đánh giá tóc sau khi xả sạch. Tóc dai nhão cần làm chắc trước, làm mềm sau. Hệ thống K-PAK Hair Repair chuyên nghiệp của Joico cho thấy đúng thứ tự: gội làm sạch sâu, cân bằng pH để vuốt phẳng biểu bì, ủ phục hồi 5 phút, rồi cấp ẩm. Muốn chọn bột tẩy cho phù hợp, xem bột tẩy và kem tẩy tóc. Nếu buổi ủ đi kèm dịch vụ nhuộm, vẫn phải thử dị ứng 48 giờ trước.
Gội làm sạch sâu khi tóc có tồn đọng. Hệ thống của Joico bắt đầu bằng dầu gội làm sạch sâu (clarifying) để loại clo, khoáng chất và sản phẩm tồn đọng, và quy trình uốn của Olaplex cũng có bước làm sạch sâu trước khi uốn. Tóc bị bám lớp sản phẩm thì làm sạch rồi mới ủ. Xem thêm dầu gội làm sạch sâu (clarifying).
Tạo kiểu bằng nhiệt. Ủ không xóa được hư tổn do nhiệt, nên phải bảo vệ trước; xem xịt bảo vệ nhiệt cho tóc. Mizani nói 25 Miracle Milk bảo vệ tóc tới 450°F (232°C), và Matrix cũng nói vậy về dầu dưỡng Food For Soft.
Hàng có sẵn tại tiệm OBB
Tiệm có bán sản phẩm làm chắc và dưỡng ẩm của nhiều dòng chuyên nghiệp tại Westminster, gồm:
- Làm chắc: Joico K-PAK Reconstructor, Wella Fusion Intense Repair Mask, Keratin Complex Keratin Obsessed
- Vừa làm chắc vừa dưỡng ẩm: amika the kure mask, Sebastian Penetraitt
- Dưỡng ẩm: Moroccanoil Intense Hydrating Mask, Wella Invigo Nutri-Enrich, Olaplex Weightless Nourishing Mask, Joico Moisture Recovery, Matrix Food For Soft Shampoo và Oil Serum
- Leave-in: Mizani 25 Miracle Milk, amika hydro rush
Xem tất cả tại Hair Care, hoặc gọi hay nhắn tin (949) 591-5304 kèm danh sách, tiệm sẽ báo hàng có sẵn và giá.
Hỏi đáp
Làm sao biết tóc thiếu protein hay thiếu ẩm?
Kết hợp cảm giác khi sờ với cách thử kéo giãn tóc ướt. Tóc ráp, gần như không giãn thường cần dưỡng ẩm; tóc dai nhão, giãn luôn cần làm chắc; tóc vừa giòn vừa gãy thường cần cả hai, dùng xen kẽ.
Tóc thừa protein trông như thế nào?
Tóc cứng, ráp như rơm và có thể đứt, thường sau khi dùng liên tục sản phẩm làm chắc đậm đặc. Ngưng protein, gội làm sạch sâu và bổ sung ẩm.
Bao lâu nên ủ protein một lần?
Không có lịch chung. amika khuyên dùng mặt nạ the kure mỗi tuần; trang sản phẩm của Joico K-PAK Reconstructor và Wella Fusion không ghi tần suất cố định. Hãy dựa vào kết quả thử kéo giãn.
Olaplex có phải là ủ protein không?
Không. Olaplex là bond builder, và mặt nạ Weightless Nourishing Mask của hãng ghi rõ không chứa protein.
Nguồn tham khảo
- Polymers (MDPI), Fernandes và cộng sự 2023, On Hair Care Physicochemistry
- International Journal of Trichology, Dias 2015, Hair Cosmetics: An Overview
- International Journal of Cosmetic Science, Malinauskyte và cộng sự 2021, Penetration of different molecular weight hydrolysed keratins into hair fibres
- Croda Beauty, Protein myths, debunked
- Lab Muffin Beauty Science, Hair porosity tests are a lie và The myth of hygral fatigue
- CHI Education, Hair and Scalp Analysis
- Redken, How to Tell if Hair is Dry or Damaged và Hydrated Hair
- OLAPLEX, Professional Training Manual (PDF) và Weightless Nourishing Mask
- K18, Our science
- Joico, K-PAK
Bài viết mang tính hướng dẫn chung cho thợ có giấy phép hành nghề. Luôn làm theo hướng dẫn đi kèm sản phẩm đang dùng.